Święto patrona ekologów

Jak to jest, że średniowieczny Święty nazwany kiedyś przez Dantego ‘słońcem człowieczego rodu’ stale fascynuje i inspiruje? I wielu przyjmuje Jego zaproszenie na piękny, choć niełatwy szlak odkrywania autentycznych relacji w wielkiej Bożej rodzinie; na wędrówkę z poznawaniem tajemnic przyrody i świętości wszelkiego życia.

Choć inna była perspektywa widzenia przyrody w XIII w., inna towarzyszy współczesnym badaniom to zawsze trzeba było sporego wysiłku aby pokazywać jej właściwy obraz. Zwrócił na to uwagę Papież Jan Paweł II i w liście „Inter sanctos” z dnia 29.11.1979 r., ogłaszającym niebieskiego patrona ekologów napisał:

„Świętego Franciszka z Asyżu słusznie zalicza się między tych świętych i słynnych mężów, którzy odnosili się do przyrody jako cudownego daru udzielonego przez Boga rodzajowi ludzkiemu. Albowiem on głęboko odczuł w szczególny sposób wszystkie dzieła Stwórcy i natchniony Bożym duchem wyśpiewał ową najpiękniejszą „Pieśń stworzeń”, przez które, szczególnie przez brata słońce, brata księżyc i siostry gwiazdy niebieskie, oddał należne uwielbienie, chwałę, cześć i wszelkie błogosławieństwo najwyższemu i dobremu Panu...”

Wizji przyrody z "Pieśni stworzeń" także współcześnie towarzyszy myśl o Bogu i człowieku. Rozwijana jest ecologia humana, etyka ekologiczna i teologia integralności stworzenia. Podejmuje się też wiele strategii rozwoju świata z uwzględnieniem zarówno zdobytych doświadczeń czy analiz źródeł kryzysu ekologicznego, jak i myśli franciszkańskiej. Służą temu np. systematyczne międzynarodowe seminaria „Terra Mater”, badania Franciszkańskiego Ośrodka Studiów Środowiskowych (Centro Francescano di Studi Ambietali) z siedzibą w Rzymie, promocja dorocznej Międzynarodowej Nagrody Środowiskowej o nazwie „San Francesco - Cantico delle Creature”, międzywyznaniowe spotkania w Asyżu, publikacja szeregu dokumentów jak m.in. „Karty z Gubbio” czy „Karty Ziemi”. W Polsce tą problematykę rozwijają franciszkańskie grupy ekologiczne, w tym Ruch Ekologiczny św. Franciszka z Asyżu - REFA.

Wielu ekologów pyta dziś, dlaczego myśleniu chrześcijańskiemu dominującego tonu nie nadawała wizja franciszkańska o przyrodzie wysławiającej Boga, o zwierzętach radośnie wyśpiewujących wdzięczność za dar życia, o człowieku, którego wartość zależy od istnienia przyrody, o Bogu, który pragnie miłości, a nie krwawej ofiary? Wydaje się bowiem, iż akcentowanie innych prawd przyczyniało się do instrumentalnego, utylitarystycznego traktowania przyrody i w konsekwencji do jej niszczenia.

Św. Franciszek - „pierwszy ekolog” współcześnie może być pewnym znakiem orientacyjnym w odszukiwaniu właściwych relacji między człowiekiem a przyrodą, innymi ludźmi i Bogiem. Daje nam też nadzwyczajną motywację w ochronie przyrody: ‘trzeba chronić przyrodę, gdyż to nasze siostry i nasi bracia’.

Jego 'myśl ekologiczną' dobrze prezentuje współcześnie sformułowany tzw. Dekalog św. Franciszka oparty na jego pismach i wczesnych źródłach franciszkańskich. Oto mój przekład z j. włoskiego:

1. Bądź człowiekiem wśród stworzeń, bratem między braćmi.

2. Traktuj wszystkie rzeczy stworzone z miłością i czcią.

3. Tobie została powierzona Ziemia jak ogród; rządź nią z mądrością.

4. Troszcz się o człowieka, o zwierzę, o zioło, o wodę i powietrze, aby Ziemia nie została ich zupełnie pozbawiona.

5. Używaj rzeczy z umiarem, gdyż rozrzutność nie ma przyszłości.

6. Tobie jest zadana misja odkrycia misterium posiłku: aby życie napełniało się życiem.

7. Przerwij węzeł przemocy, aby zrozumieć jakie są prawa istnienia.

8. Pamiętaj, że świat nie jest jedynie odbiciem twego obrazu, lecz nosi w sobie wyobrażenie Boga Najwyższego.

9. Kiedy ścinasz drzewo zostaw choć jeden pęd, aby jego życie nie zostało przerwane.

10. Stąpaj z szacunkiem po kamieniach, gdyż każda rzecz posiada swoja wartość.